Dolarizasyon Nedir?

Dolarizasyon veya daha üst bir kavram olarak para ikamesi, bir ülkedeki yurt içi yerleşik kişilerin  tasarruf, ödeme veya hesap birimi olarak herhangi bir yabancı ülkenin para birimini kullanmasıdır.

Bu tercihin çoğunlukla dolar yönlü olması sebebi ile para ikamesi ile  dolarizasyon bir çok kaynakta aynı manada kullanılır.

Ekonomide istikrarsızlıkların ve enflasyonist ortamın bulunduğu zamanlarda ortaya çıkar, bu zamanlardan geçen ülkelerde yer alan yerleşik kişi ve kurumların paralarını özellikle enflasyondan kaynaklanan ve değer kaybetmesinden koruyabilmek sebebi ile yabancı bir ülkenin parasını ödemelerinde ve tasarruflarında kullanması ile ortaya çıkar.

Örnek verecek olur isek vadeli bir iş yapan ve ödemelerini vadeli olarak gerçekleştiren bekleyenlerin bu süreçte  yatırımlarının değer kaybından koruyabilmek için döviz kullanması durumu, tasarruf eden hane halkının yada kurum ve şirketlerin yine dolar olarak bu tasarruflarını gerçekleştirmesi dolarizasyon a teşkil eden eylemlerdendir.

Dolarizasyon Nasıl Ölçülür?

Dolarizasyon en genel anlamıyla ülkede ödemeler ve tasarruflar için kullanılan yabancı para anlamına gelmektedir. Bu durumda bizim bulacağımız temel oran yabancı paranın ülke parasına veya tüm paraya oranı şeklinde olmalıdır. Buna dair kullanılabilecek temel formüller ise şu şekildedir;

Dolaşımdaki Para + Yerli Para Mevduat + Yabancı Para Mevduat (M2Y) / Dolaşımdaki Para + Yerli Para Mevduat (M2) ya da kısaca M2Y/M2 (*M2Y ve M2’nin açıklaması tablonun altında)

  • Yabancı Para Mevduat / Toplam Mevduat
  • Yabancı Para Mevduat / Yerli Para Mevduat
  • Yabancı Para Mevduat / M2
  • Yabancı Para Mevduat / M2Y

Yukarıdaki tabloda kullanmış olduğumuz M2, M2Y gibi kavramlar, Para Arzı Tanımlarıdır. Yani piyasada bulunan para miktarlarını belirten özel formüllerdir. Bu tanımlardan; M2, M1 + Vadeli Mevduat şeklinde formüle edilmektedir. M1 tanımının içerisinde ise Dolaşımdaki Para + Vadesiz Mevduat yer almaktadır. M2 para tanımına yurt içi döviz mevduatları da eklendiğinde ise; M2Y para tanımı elde edilmektedir.

Bu bağlamda en temel mantıkla dolarizasyon oranı, ülkedeki dövizin, ülkedeki yerli paraya ya da ülkedeki tüm paralara oranlanması ile elde edilmektedir.

Dolarizasyon kapsamına göre tam dolarizasyon ve kısmi dolarizasyon olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Kısmi Dolarizasyon; ülkede tasarruflarda ve ödemelerde yabancı bir paranın kullanılması durumudur. Buradaki en önemli motivasyon özellikle enflasyonist ortamda kişilerin ve kurumların ellerindeki paranın değerini koruma saikidir.Tam Dolarizasyon ise; ülkede ulusal para biriminin yerini yabancı para biriminin almasıdır.

Dolarizasyonun Nedenleri

Dolarizasyonun  en önemli sebebi o ülkede enflasyonist bir ortamın oluşmasıdır.Bu ortamda ulusal paranın sürekli değer kaybına uğraması durumunda kişi ve kurumlar ellerindeki paranın değer kaybetmesini istemediklerinden ödeme ve tasarruf aracı olarak  kendi para birimi yerine döviz kullanmayı tercih eder.

Bir diğer sebepse ülkenin yaşadığı krizlerin finansal sisteme güveni azaltması ve kişilerin ulusal paraya güven duymayarak yabancı parayı tercih etmesidir.

Bu sebeplerle ortaya çıkan dolarizasyonu körükleyen bazı sebepler de mevcuttur. Bunların en başında literatürde temel günah olarak bilinen; gelişmemiş ülkelerin uluslararası piyasalarda kendi para cinslerinden uzun vadeli borçlanma imkanı bulamamalarıdır. Bu durumdaki ülkeler uzun vadeli borçlanmalarını ulusal paralarıyla değil yabancı para birimleri ile gerçekleştirmek durumundadır. Bu ise ülkenin dış borç stokunu yabancı para olarak arttırmakta ve var olan dolarizasyon durumunu daha da derinleştirmektedir.

Finansal Dolarizasyon

Dolarizasyonun bir başka görünümü olan finansal dolarizasyon durumunda ülkedeki kişi ve kurumlar; hem varlıklarını hem de borçlarını yabancı para cinsinden tutmaktadırlar. Bu durumun ortaya çıkmasındaki en önemli neden yine ülkedeki finansal sisteme güvensizliktir. Enflasyonun eldeki varlıkları eriteceği konusundaki beklenti ile muhtemel bir devalüasyon durumunda borçların artışı konusundaki öngörüler kişi ve kurumları bu seçeneğe itmektedir.